Câu hỏi ít người làm đúng có chắc là câu hỏi tốt
Tác giả: Empire Team
Một câu trắc nghiệm chỉ có 15% học sinh làm đúng cho biết câu ấy khó với nhóm vừa làm bài. Riêng con số đó chưa cho biết câu hỏi có rõ ràng hay đo đúng kỹ năng cần đánh giá không. Nếu em gặp một đáp án gây tranh cãi khi luyện thi, bước đầu tiên là đọc lại điều kiện và xác định chính xác điều đề đang hỏi.
Hai đáp số có thể đến từ hai cách hiểu khác nhau
Xét tình huống mô phỏng: chỉ 6 trong 40 học sinh được chấm đúng ở câu hỏi sau, tương ứng 15%.
“Một hộp có 4 viên bi đỏ và 6 viên bi xanh. Rút ngẫu nhiên 2 viên không hoàn lại. Tính xác suất lấy được bi đỏ.”
Đề chưa nói rõ “cả hai viên đều đỏ” hay “có ít nhất một viên đỏ”. Không hoàn lại nghĩa là sau lần rút đầu, viên bi được giữ ở ngoài hộp; thành phần hộp thay đổi ở lần rút thứ hai. Khi viết rõ sự kiện cần tính, em có hai bài toán khác nhau như bảng dưới.
Sự kiện được viết rõ | Phép tính (rút không hoàn lại) | Kết quả |
|---|---|---|
Cả hai viên đều đỏ | (4/10) × (3/9) | 2/15 |
Ít nhất một viên đỏ | 1 − (6/10) × (5/9) | 2/3 |
Hai phép tính đều đúng với sự kiện tương ứng. Nếu đáp án chỉ chấp nhận một cách hiểu trong khi câu dẫn chưa xác định sự kiện, tỷ lệ đúng thấp chưa thể được dùng để khen câu hỏi phân loại tốt. Điều cần sửa trước là cách viết yêu cầu.
Phân biệt tỷ lệ đúng quan sát với độ khó trong IRT
Tỷ lệ đúng quan sát, ký hiệu p, bằng số học sinh trả lời đúng chia cho số học sinh làm câu đó. Ở ví dụ trên, p = 6/40 = 0,15. Trong phân tích câu hỏi, chỉ số này đôi khi được gọi là item p-value; nó khác với p-value trong kiểm định giả thuyết thống kê.
Tham số độ khó b trong IRT được ước lượng từ dữ liệu bài làm cùng mô hình về năng lực và câu hỏi. IRT là lý thuyết ứng đáp câu hỏi. Em có thể hiểu b mô tả vị trí của câu hỏi trên thang năng lực đang dùng; nó không được tính đơn giản bằng 100% trừ tỷ lệ đúng. Kết quả còn cần mô hình phù hợp và thang đo được xác lập rõ [1].
Hai chỉ số trả lời hai câu hỏi khác nhau. Tỷ lệ p cho biết nhóm vừa thi làm đúng nhiều hay ít; tham số b mô tả độ khó theo mô hình đo lường. Cả hai đều không thay thế được việc kiểm tra câu dẫn, đáp án và nội dung kiến thức.
Dùng câu hỏi chưa rõ để luyện phân biệt sự kiện
Trong lúc luyện tập, em có thể biến chỗ chưa rõ của đề thành một bài luyện ngắn:
Viết lại thành hai yêu cầu đầy đủ: tính xác suất “cả hai viên đều đỏ” và tính xác suất “ít nhất một viên đỏ”. Tự giải mỗi yêu cầu để thấy việc đổi sự kiện làm thay đổi những kết quả thuận lợi và cách tính ra sao.
Tiếp theo, giữ yêu cầu “cả hai viên đều đỏ” nhưng đổi cơ chế thành rút có hoàn lại. Khi đó, viên bi đầu được trả vào hộp trước lần rút sau, nên mỗi lần đều có xác suất rút đỏ là 4/10.
Xác suất mới là (4/10) × (4/10) = 4/25, khác với 2/15 ở trường hợp không hoàn lại.
Qua hai lần thay đổi, em thấy sự kiện cần tính và cơ chế rút là hai thông tin riêng. Trước khi chọn công thức, hãy xác định đủ cả hai.
Đánh giá độ khó cần đi cùng việc kiểm tra nội dung
Khi câu dẫn được viết rõ, nhiều học sinh có thể làm đúng hơn. Điều đó không tự làm câu hỏi kém chất lượng. Một bài thi cần tạo cơ hội để học sinh thể hiện kỹ năng dự định đánh giá, hạn chế trở ngại do cách diễn đạt không liên quan [2].
Câu hỏi vẫn có thể đòi hỏi lập luận sâu, kết hợp nhiều điều kiện hoặc lựa chọn mô hình phù hợp. Đó là những yêu cầu em nên luyện; đoán ý người viết vì đề thiếu điều kiện là một việc khác.
Khi gặp câu gây tranh cãi, em nên xử lý như sau:
Trong lúc luyện: ghi rõ chỗ chưa xác định, nêu từng cách hiểu và trình bày lời giải tương ứng để trao đổi với giáo viên. Lập luận cụ thể có ích hơn nhận xét chung rằng đề “khó” hay “vô lý”.
Trong kỳ thi chính thức: đọc lại hướng dẫn, làm theo quy định và sử dụng kênh hỗ trợ hoặc kiến nghị của đơn vị tổ chức. Tránh tự bổ sung một điều kiện chưa được đề cho mà không kiểm tra.
Tài liệu tham khảo
[2] AERA, APA và NCME (2014). Standards for Educational and Psychological Testing.