Ôn TSA 2027 từ điều kiện đề bài đến kết luận
Tác giả: Empire Team
Một chiếc xe tiết kiệm điện hơn vẫn có thể không phù hợp với chuyến đi. Một ngôi sao nhìn mờ hơn vẫn có thể phát ra nhiều ánh sáng hơn. Muốn giải các tình huống ấy, em cần xác định mình đang so sánh điều gì và điều kiện nào đi kèm. Đây là thói quen hữu ích khi luyện các câu hỏi tư duy trong TSA.
Hiểu cấu trúc bài thi và điều cần luyện
Theo kế hoạch TSA năm 2027 được Đại học Bách khoa Hà Nội công bố, bài thi trắc nghiệm trên máy tính có tổng thời gian 150 phút, chia thành ba phần độc lập [1]:
Tư duy Toán học có thời gian 60 phút.
Tư duy Đọc hiểu có thời gian 30 phút.
Tư duy Khoa học và Giải quyết vấn đề có thời gian 60 phút.
Khi làm bài, em cần kiểm tra cả phép tính lẫn ý nghĩa của kết quả. Các ví dụ dưới đây do Empire Team mô phỏng để luyện cách suy luận, không phải câu hỏi trích từ đề thi chính thức.
Chọn xe tiết kiệm điện và chọn xe đi đủ quãng đường
Giả sử hai xe được sạc đầy, không sạc thêm giữa đường và có các thông số như bảng. Coi mức tiêu thụ điện ổn định, bỏ qua các yếu tố thực tế khác.
Thông số | Xe A | Xe B |
|---|---|---|
Dung lượng pin | 2,4 kWh | 3,0 kWh |
Quãng đường tối đa sạc đầy | 72 km | 78 km |
Hiệu suất năng lượng | 30 km/kWh | 26 km/kWh |
Nếu hỏi xe nào đi được nhiều kilômét hơn trên mỗi kWh, em chọn xe A: 72/2,4 = 30 km/kWh, cao hơn 78/3,0 = 26 km/kWh của xe B. Đại lượng km/kWh mô tả quãng đường đi được trên một đơn vị điện năng.
Nếu yêu cầu là hoàn thành chuyến đi 75 km không sạc thêm, em phải kiểm tra quãng đường tối đa trước. Xe A chỉ đi được 72 km nên không đáp ứng; xe B đi được 78 km nên đáp ứng. Khi ấy, xe B là lựa chọn phù hợp trong hai xe.
Ràng buộc là điều kiện phương án bắt buộc phải thỏa mãn. Trong câu hỏi thứ hai, “đi đủ 75 km” là ràng buộc; tiết kiệm điện là tiêu chí so sánh sau khi phương án đã đáp ứng yêu cầu.
Tìm đúng mốc làm thay đổi lựa chọn
Nếu mục tiêu là chọn xe tiết kiệm điện nhất trong số xe đi đủ hành trình, gọi độ dài chuyến đi là d. Với các giả định của ví dụ:
Khi 0 < d ≤ 72 km, cả hai xe đều đáp ứng; chọn xe A vì tiết kiệm điện hơn.
Khi 72 < d ≤ 78 km, chỉ xe B đáp ứng.
Khi d > 78 km, cả hai xe đều không đáp ứng nếu không sạc thêm.
Hãy thử riêng hai mốc d = 72 và d = 78. Tại 72 km, xe A vừa đủ đi; tại 78 km, xe B vừa đủ đi. Kiểm tra giá trị ở ranh giới giúp em tránh viết sai khoảng điều kiện và chọn nhầm phương án.
Áp dụng cùng cách đọc vào khoa học và đọc hiểu
Trong một tình huống khác, dữ kiện bổ sung có thể làm thay đổi kết luận mà em được phép đưa ra.
Ví dụ thiên văn: sao A có độ sáng nội tại gấp bốn lần sao B nhưng độ sáng biểu kiến chỉ bằng một phần tư sao B. Độ sáng nội tại là lượng ánh sáng sao phát ra; độ sáng biểu kiến là mức sáng người quan sát nhận được. Theo quy luật bình phương nghịch đảo, trong điều kiện bỏ qua sự hấp thụ ánh sáng, khoảng cách của A gấp bốn lần B. Nhìn mờ hơn chưa đủ để kết luận phát sáng yếu hơn [2].
Để theo phép suy luận, em có thể xét riêng hai bước: độ sáng nội tại gấp 4 nhưng ánh sáng nhận được chỉ bằng 1/4, nên bình phương khoảng cách phải gấp 4 ÷ (1/4) = 16. Khoảng cách vì thế gấp căn bậc hai của 16, tức 4 lần.
Ví dụ đọc hiểu: lớp A học theo phương pháp mới và điểm trung bình tăng từ 65 lên 73. Mức tăng tám điểm là điều được quan sát. Nếu biết lớp B không dùng phương pháp mới cũng tăng từ 65 lên 74, em có thêm lý do để thận trọng với nhận định “toàn bộ mức tăng của A do phương pháp mới”. Cần thêm điều kiện so sánh để kết luận về nguyên nhân.
Ở ví dụ lớp học, dữ kiện mới không thay đổi phép trừ 73 − 65 = 8. Nó thay đổi cách giải thích kết quả. Vì vậy, em cần phân biệt “đã có thay đổi” với “đã biết nguyên nhân gây thay đổi”.
Cách tự luyện sau mỗi câu hỏi
Sau khi chọn đáp án, em hãy thử kiểm tra bằng các câu hỏi sau:
Mục tiêu câu hỏi là gì? Em đang tìm phương án đi đủ quãng đường hay phương án tiết kiệm điện nhất?
Kết luận phụ thuộc vào điều kiện nào? Nếu bỏ điều kiện “không sạc giữa đường”, bài toán còn giữ nguyên không?
Tại mốc nào lựa chọn thay đổi? Thử một giá trị ngay trước, đúng tại và ngay sau mốc để kiểm tra.
Để làm quen với định dạng và phần mềm, em có thể tham khảo Cẩm nang thi Đánh giá tư duy TSA của Đại học Bách khoa Hà Nội. Bản điện tử được cung cấp miễn phí và có hướng dẫn thi thử theo thông tin nhà trường công bố [1].
Về điểm số, thông tin chấm TSA năm 2026 của Đại học Bách khoa Hà Nội nêu mô hình IRT hai tham số, gồm độ khó và độ phân biệt câu hỏi [3]. IRT là lý thuyết ứng đáp câu hỏi, dùng toàn bộ kết quả bài làm để ước lượng năng lực. Em không nên coi mỗi câu đúng đều tương ứng với một số điểm cố định.
Điều em cần ghi lại khi chữa bài
Với một câu làm sai, hãy viết thêm điều kiện em đã bỏ sót và giải thích vì sao điều kiện ấy làm thay đổi đáp án. Cách chữa này giúp em chuyển được phương pháp sang câu hỏi mới, kể cả khi bối cảnh và con số đã khác.
Em có thể trao đổi với Empire Team về lộ trình luyện TSA, đặc biệt là các câu đã tính đúng nhưng kết luận sai. Giữ lại cả cách lập luận ban đầu sẽ giúp tìm rõ bước cần điều chỉnh.
Tài liệu tham khảo
[2] NASA. The Inverse Square Law of Light. Tài liệu học tập về độ sáng và khoảng cách.